Hoe ziet de landschappelijke hoofdstructuur van Groningen er uit en hoe zitten de zeven verschillende regio's qua landschapstypen in elkaar? En op wat voor manier zijn die kenmerken op lokale schaal nog te herkennen? In de kwaliteitskaart wordt in éen oogopslag duidelijk wat het meest typerend is voor de 7 regio's en ook wat hen onderscheidt. De Kwaliteitskaart heeft als doel om de landschappelijke hoofdstructuur van Groningen op aansprekende wijze te verbeelden en hiermee makers van ruimtelijke plannen te inspireren.

Landschappelijke hoofdstructuur

Voor u ligt de schetskaart landschap, cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit van Groningen. Op deze kaart is de aan het aardoppervlak zichtbare historisch gegroeide landschappelijke hoofdstructuur van Groningen schetsmatig weergegeven. De kaart verbeeldt daarbij de essentiële kenmerken die bepalend zijn voor het karakter van de verschillende onderliggende landschapstypen. Hoe bij planvorming en ontwerp kan worden ingespeeld op de beschreven structuren, patronen en elementen, is te zien bij regio's en bij ruimtelijke kwaliteit.

De natuurlijke basis voor de landschappelijke hoofdstructuur ligt in de ontstaanswijze van de ondergrond. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen afzettingen gerelateerd aan het landijs dat in de voorlaatste ijstijd (het Saalien) over Noord-Nederland lag (stuwwallen); afzettingen die tijdens de laatste ijstijd (het Weichselien) door de wind zijn gevormd (dekzandkoppen); en afzettingen gevormd door de zee (kwelderwallen) of door rivieren (oeverwallen).

Het reliëf, de samenstelling van de ondergrond, het hydrologisch regime en de vegetatieontwikkeling, zijn in het verleden bepalend geweest voor de gebruiksmogelijkheden van een gebied en de daaraan gerelateerde landschappelijke structuur. Het resultaat van de relatief kleinschalige ontginning en geleidelijke ontwikkeling van het landschap door de eeuwen heeft een divers palet aan bebouwingsstructuren, landschapselementen en patronen opgeleverd die tezamen de huidige ruggengraat van de landschappelijke hoofdstructuur van Groningen vormen.

Deze landschappelijke variatie is ook terug te vinden in het bodemarchief. De provincie Groningen kent een grote archeologische diversiteit die samenhangt met de verschillende bewonings- en gebruiksmogelijkheden van het landschap door de tijd heen. Op hoofdlijnen is hierbij vooral een scheiding te zien tussen het kweldergebied, de (voormalige) veengebieden en de pleistocene zandgronden. Voorbeelden van archeologische resten zijn de wierden op de kwelders, randveenontginningen en –dorpen op de (voormalige) venen en tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars op de zandgronden.

Historische en autonome structuren en elementen

Ook het bebouwingsbeeld kent een grote diversiteit. Deze regionale en lokale verschillen laten zich verklaren vanuit de nauwe verwevenheid tussen de bebouwing en de context, met specifieke sociaal-economische omstandigheden, maar ook factoren als lokale bouwtradities en de beschikbaarheid van bouwmaterialen. Typerend voor de diversiteit binnen het bij uitstek agrarische cultuurlandschap van de provincie zijn de historische boerderijtypes zoals de kop-(hals-)rompboerderij, de Oldambtster boerderij, de dwarshuisboerderij en meer regiospecifieke boerderijtypes zoals de Westerwoldse en de Gorechtse boerderijen. Kenmerkend voor het rijkgeschakeerde bebouwingsbeeld in de provincie is dat ook de meer algemeen voorkomende boerderijtypen per deelgebied regionale verschillen vertonen.

Sinds de industriële revolutie in de vroege 20e eeuw zijn grootscheepse ontwikkelingen die zich niets aantrekken van de historisch gegroeide landschapsstructuur aan het landschap toegevoegd. Daarbij valt te denken aan bedrijfsterreinen, infrastructuur en grootschalige woningbouwlokaties. Ook deze ontwikkelingen zijn nu een onlosmakelijk onderdeel van het levende Groningse landschap. Omdat deze ontwikkelingen veel minder verband houden met locatiegebonden en natuurlijke factoren en los van de ruggegraat in het landschap zijn geland, zijn ze als ingrepen van de nieuwe tijd in grijstinten als referentielaag in de kwaliteitskaart opgenomen

Selecteer jouw regio

Downloads

Bestandnaam Grootte
Basis kwaliteitskaart landschap 15.3 MB

Website Rijks Universiteit Groningen over landschappen van Noord-Nederland

De Rijks Universiteit Groningen heeft een website opgesteld over het landschap van Noord-Nederland, waaronder de provincie Groningen. Hier vind je de meest recente wetenschappelijke informatie over de opbouw en ontstaansgeschiedenis van het landschap in jouw streek. Via onderstaande knop ga je naar deze website.

link naar Landschappen van Noord-Nederland
Ontvang gratis de Kwaliteitsgids nieuwsbrief

Ontvang gratis de Kwaliteitsgids nieuwsbrief

Schrijf je in op onze nieuwsbrief & ontvang Kwaliteitsgids nieuwsbrief in je mailbox.